واژگان خیس

vazheganekhis — Wed, 28 Oct 2009 21:48:18 GMT

پرده ها بغض

گیسوان حنائی سپیدار بر رودخانه

باران آغاز می شود

بید پیراهن لیلی را در می آورد

با جنون چشمانش

خیره به دور دست

سیب سرخاب گونه هایش را پاک میکند

من پنجره و پلک ها را

یک نفرباید که بیاید

فقر را بروبد

از فرشته ها بخواهد

تا گل آدم را لمس کنند

بهشت را از نام من بگیرد

قسمت کند میان همه

و جریمه امان کند تا

از روی منشور کوروش

چهل بار بنویسیم

***

برهوت کاهی رنگ به روایت

شهرنوش پارسی پور در

رادیو زمانه

پیراهنی از دریا

***

رندان ماه نوامبر به روز شد

شعردیگری را اینجا بخوانید.

***

در سرزمینی که تنبیه فراوان است و تشویق اندک

ادامه ی مقاله در

والس ادبی

vazheganekhis — Fri, 09 Oct 2009 13:19:18 GMT

چه تازی باشم چه سامی

چه سومری باشم چه سلتی

قند دلم برهوت را آب میکند

مهم نیست ماهیانم

کفتر باز باشند یا

مرغ عشق بفروشند به حساب حافظ

اما

گوش کن به صدای روح باستانی ام

بخوان

از روی خطوط میخی حک شده بر پیشانی ام

خاتون نقشه ی جهان ام من

قنات به قنات

در قعر این چاه کبیر

آتش اگر بزنم

تار مویی از زال شاهنامه ام را

تا نخ نازک شمایل خضرت

خاکستر می شود

به من نگاه نکن

مرا ببین

***

وصلم کن
به شانه هایت
به سینه ات
به دنج آهاری یقه ی سفید ت

ادامه ی شعر در

ماه مگ

نقد و نگاه کیوان اصلاح پذیر برشعر منتشر شده در ماه مگ

چیزی سرریز می کند ، تیله ها را می غلتاند و راه را بر حرف های نگفته باز میکند . اما پیش از سرریز شدن " من " به " تو " وصل میشود . " من " به " تو " وصل میشود و سرریز آغاز می گردد. پس ابتدا وصل است و آنگاه حرکت . " من " با شانه و سینه و یقه ی آهاری " تو " به راه می افتند و بهمن وار می غلتند . اما نه ! تیله به تیله راه می افتند . تیله بازی ! قانونش را باید بدانید تا رفتن تیله ها را ببینید . یک تیله نشانه است و یک تیله فشنگ . تیله که به تیله می خورد تیله فشنگ می ایستد و تیله هدف به راه می افتد . پس هیچگاه دو تیله با هم به راه نمی افتند . و یک چیز دیگر . اگر تیله فشنگ به تیله هدف بخورد جایزه اش تیله ی هدف است . و یک نکته دیگر . تیله دیده اید ؟ چیزی مثل مردمک گربه در آن است . تیله یک چشم است . چشم شیشه ای . حالا به شعر برگردیم . چرا حرکت " من " و " تو " تیله وار است . این همان تداعی آزاد نیست ؟ تیله ی من به تیله ی تو میخورد و یکی می ایستد و دیگری به راه می افتد . خاطرات در این شعر از تیله ای به تیله دیگر منتقل میشود . تیله بازی البته بازی بچه های قدیمی است . پس ما با تداعی آزاد خاطرات کودکی روبرو هستیم .

خاطرات نگفته ای که با تلنگری آزاد میشود. شاید . در ادامه خواهیم دید . از تیله به مروارید میرسیم . مروارید دیگر برای بازی نیست . مروارید در صدف می روید و پنهان است . مروارید تمثیل زنانه ای است که با گشودن صدف زیبایی خود را به رخ میکشاند و البته مروارید زیور زنانه است . خوش رنگ و گران بها . پس ما از خاطرات کودکی به زن و مرد میرسیم . به فصل عشق بلوغ . تشبیه بکار رفته بسیار گویا ست . جفت گیری سنجاقک ها . اما داستان به این سادگی نیست . سنج که از سنجاقک استخراج شده است نشانه چیست ؟ سنج آلت موسیقی است که همیشه برای اعلام بکار میرود . حتی در گذشته جارچی ها از سنج استفاده میکردند . در سمفونی ها هم سنج به معنای پایان یک مرحله و شروع مرحله دیگری است . سنج همان اعلام حرف های نگفته است .

حرف هایی که هنوز هم نگفته شده اما شبیه سنج نوازی است . از نوع جار کشیدن است . افشاگری است . و چقدر زیباست این سنج کوبی وقتی با سنجاقک بی صدا ترکیب میشود . حرف هایی که شکل سنج کوبی هستند اما از جنس سکوت اند . جارکشیدن سکوت . در بند بعدی هم همینطور است . عقاب ها در ارتفاع پرواز میکنند اما صدای بال هایشان بگوش نمیرسد. عقاب اصلا بال نمی زند . روی امواج ها سرمیخورد . بازهم با سکوت مواجه هستیم . سکوتی که از صفت بلند و بالا و شکوه ارتفاع برخوردار است . برعکس سنجاقک ، عقاب نماد قدرت است . سنجاقک نماد ظرافت و عقاب نماد قدرت . این حرف های نگفته در عین ظرافت از شکوه و قدرت فراوانی برخوردارند . این ها همه تشبیه است هنوز حرف ها را نشنیده ایم . فقط میدانیم از چه جنسی هستند : از جنس سکوت و ظرافت و قدرت .

در بند بعدی از عشق به وسوسه می رسیم . حالا از مروارید غلتان به بادام می رسیم . بادام هم نشانه ای زنانه است . در ادبیات کهن زیبایی چشم زنان به بادام تشبیه شده است . تشبیهی که علاوه بر شباهت ظاهری از نکته ی دیگری هم خبر میدهد . مثل مروارید و صدف ، بادام هم پوست و مغزی دارد . دوباره همان پوشیدگی زنانه و زیبایی که با خروج مغز از پوست رخ می نماید . از بادام به نکته پنهان شعر میرسیم . چشم . تیله و مروارید و بادام به چشم می رسند . پس عشق با نگاه آغاز میشود . از حرف نگفته به نگاه پرتاب شده میرسیم . و وسوسه از نگاه آغاز میشود . وسوسه ای که با سرمه همراه است . سرمه هم آرایش چشم برای جلب نظر مرد است هم برای درمان چشم بیمار بکار میرود . نوعی خماری . حرف گفته نشد تا چشم دیده شود . در اینجا جهنمی برپاست .

جهنم به معنای داغی محض و البته اگر به وسوسه هم نگاه کنیم از ترکیب این دو به عشق ممنوع می رسیم . آیا حرف نگفته همین بود ؟ خاموشی ؟ و سرانجام شاه بیت شعر . من شهید نخستین طعم جهان ام . نخستین طعم جهان چیست ؟ لابد عشق است دیگر . وقتی شهید عشق باشی دیگر نه حرفی برای گفتن می ماند نه چشمی برای نگریستن . طعم همان حس چشایی است که از ابتدایی ترین حس هاست . حواس پنجگانه یک به یک تعطیل میشودتا طعم عشق درک گردد . در اینجا اگر به آغاز شعر برگردیم معنای دنج آهاری یقه سفیدت را شاید درک کنیم . این یقه سفید آهاری مرا به یاد لباس داماد ها می اندازد . نظر شما چیست ؟

و نگاهی دیگر به همان شعر

پرستو ارسطو

اين كوله‏بار عاشقی را را تا كجا با خود خواهی برد ؟ كوله‏باری از ژنده‏خاطرات خسته . نمیخواهم شعر را بند بند بخوانم چون جناب اصلاح پذیر به زیباترین وجه ممکن آنرا باز شکافی کرده اما بنظرم آمد این اندوه سيزيفی جاری در کلام ات ‏را مدت ها در صندوقچه ا ی بردوش‏كشيده ای .
اولین نگاهی که در هم گره شد معطوف به آرزوها ی شیرینی بود واحساسی که در آن نهفته. تمام سنگینی این کوله بار از سنگینی آن نگاه است که در دور دست پنجره ی زمان خشکیده و هنوز گرمای عشق در آن نهفته پشت پیچک زردتنهایی عواطف که با همه نگاه های امروز ی فرق می کند . نگاهی که وداعی کهنه را تداعی میکنددر ذهن زندگی و لبهای شعر آنرا سوت میزند و صدایش هنوز در طپش قلب منعکس می شود.
عجیب ، عجیب و دلچسب
به حرارتی که از این واژه های غریب زیر پوستم می دوید , دلسپرده ام
کتابی در همریخته را میخوانم و شعر های ناگفته ا ی را که اطاق ذهن را بارانی کرده شعری به بلندا ی یلدا که نگاه مرا هم میدزدد
چقدر ارامش میبخشد در دالان نا بالغ و ساده ی این احساسات با کلام ات همراه شدن
و با باد در جنگل های خسته آرزو تا شکستن شاخسار نارون های خیال .
در تلاقی دور دست دو نگاه که در انجماد بلورین مردمک اضمحلال پرنده ی حسرت را هنوز به مهمانی چشمان ات میخواند
در دنج آهاری یقه ای سیگاری روشن میکنم و تلخی درون ات را مزه مزه دود میکنم
ودر تماشای جفتگیری سنجاقکها که در نطفه ی عقیم شب پرپر میشود چشمانم ترا و کوله بار مرموز بر شانه ی دل ات را آرزو میکند

نگاهی به مجموعه شعر " برهوت کاهی رنگ "

علیرضا عباسی

در

پیراهنی از دریا

vazheganekhis — Fri, 02 Oct 2009 13:08:18 GMT

نگاهی به مجموعه شعر (( برهوت کاهی رنگ ))مینو نصرت

علیرضا عباسی " یکدیگری "

مجموعه شعر ((برهوت کاهی رنگ)) متشکل از 153 اثر مجموعه ای ست از سروده های مینو نصرت که در سال 1387 توسط نشرثالث به چاپ اول رسیده است.

این مجموعه شامل آثاری ست که با نگاهی کلی می توان اشتراک در معنا مداری و نزدیکی به سلامت نحوی و روانی موسیقایی را از آنها استنباط کرد و گرایش سروده ها به ژانر شعر کوتاه قابلیت ورود به دغدغه های مولف برگرفته از جهان بینی شاعرانه اش را به نحو قابل توجهی افزایش داده است .

وجود اندیشه ی خارج شده از وضعیت شخصی و قابل انطباق با خرد عمومی برای همذات پنداری و نیز امکان دریافت شاخصه های شعریت از برخی آثار مجموعه سطح توقع مخاطب را در جایگاه روبرو شدن با شاعری قرار می دهد که از قابلیت های درونی ، اکتسابی و عمومی خاصی برخوردار است که ممکن است مربوط به تجربه های حسی ، زیستی و یا ذهنی وی باشند .

(اگرزلال بودم/اگرآسمان در من بود/سبویت را باکدام پرمی کردی؟/آب/آسمان/یامن/که گودالی بیشتر نیستم.)ص62

(بیا برهنه شویم /ویک فصل تمام/خیره به چشمان هم/بیاد بیاوریم/نسل منقرض شده مان را)ص85

معنا محوری قابل درک از آثار بر اثر نظام مندی عناصر ، انسجام در ساختار با حفظ یکدستی فضا و دریافت نشانه های دال و مدلولی رخ داده است و شیوه ی بیان مولف ، زبان را در خدمت معنا قرار داده است.

(نخستین رویای آدمی/غوطه ور شدن در برکه ای بود/که او اقیانوس اش می پنداشت/آخرین رویای آدمی/ فرو شدن در اقیانوسی است / که او برکه اش می پندارد)ص28

اگرچه معمولا در آثاری که به سادگی در زبان گرایش دارند و نیز ویژگی اندیشه گری در آنها از مرتبه ممتازی برخوردار است ، ممکن است با افت محسوسی در گسترش فضا ، سیالیت ذهن و آنیت های شاعرانه مواجه باشیم اما در مجموعه ی ((برهوت کاهی رنگ)) وجود عمق در تصاویر و گاهی تخیل نافذ در واقعیات به تشخص شعریت آثار روح تازه ای بخشیده و معمولا خواننده با فضایی استعاری نسبت به واقعیات قابل درکش روبروست.

(محکوم شده ام/به تکه ای خاک/آسمان/چه ابری/چه آبی/چاره ای جز سبز شدن ندارم)ص72

بدلیل گرایش سروده های این مجموعه به ژانر شعر کوتاه معمولا با استحکام قابل توجهی در وجه تلنگر و کشف در پایان بندی ها روبرو هستیم و عصاره ی معنایی در روند عمودی به پایان بندی ارجاع داده می شود که تیز هوشی و تجربه ی مولف امکان خروج از گرفتار شدن در نتیجه گیری را ایجاد کرده و تعلیق معنایی را برای خواننده محفوظ داشته است.

وجود آشنا زدایی در برخی سطرها به زیبا شناختی هنری اثر کمک شایانی کرده اند.

(...تنگ ها به عادت هرساله/ آنقدر زنده می مانند/ تا ماهیان بشکنند.)ص43

در کنار ویژگی های برجسته ای که می تواند این مجموعه را به توفیق رسانده باشند و تا حدودی به آنها اشاره شد ، می توان با دقت نظر به آسیب پذیری های متوجه برخی آثار و کلیت آن اشاره کرد.

نکته ای که مربوط به کلیت مجموعه می باشد تفاوت فضای سروده ها به لحاظ برخورداری از نگاه تازه و عناصر نو می باشد ، اینکه تقدم تاخر سرایش آثار در چیدمان آنها در مجموعه قابل استنباط است ، به نظر می رسد که آثار آغازین مجموعه از پختگی بیشتری در تجربه و نگاه نوتری در پرداخت برخوردارند و با جلورفتن مجموعه ذهن مربوط به دوره های گذار مولف برجسته تر می شوند که از نشانه آن بکارگیری عناصر آرکائیک (شرحه شرحه،رکعت،چینه دان،هرم،کفایت،...) ، ترکیبات و تتابع اضافاتی هستند که حامل ذهنیت کلاسیک (نشان مهر سکوت، یوسف پیراهنم، سینه ریز جمله های صمیمی ، طلوع صدایت،و...) نسبت به عمده ای از دیگر آثار در ابتدای مجموعه می باشند.

برای نمونه ای قیاس در فضا شعر به صفحه 40 و شعر صفحه 151 توجه کنیم:

(درحاشیه ی جهان ایستاده ام/به حادثه ی عظیمی که به من انجامید/طوری نگاه می کنم /که انگار در برابر چهارراه/ به ناپدید شدن/پرنده ای کوچک/زیر چرخ های تریلی.) ص40 ، شعری دارای ظرفیت های تصویری ، تخیلی و معنایی با نگاهی مدرن و عناصری امروزی.

(تا این موهای ریخته / بر شانه ها/ بوی لیلی دارند/واین چشم ها /بوی کبوتر/محال است/این مجنون عاقل شود.)ص 151 ، شعری دارای فضای کلیشه با نگاه کلاسیک و عناصر کهنه .

نکته ی قابل توجه دیگر در ابتدا و انتهای مجموعه ، قیاس تجربه در فضاهای ذهنی،عینی که به صمیمیت ارتباطی و دریافت زیبایی هنری کمک می کنند با تجربه های انتزاعی که به فضای معلق برمی خورند و خواننده چاره ای جز عبور ازآنها را ندارد، می باشد.

به شعر صفحه ی 102 و شعر صفحه ی 155 توجه کنیم:

(اگر پرنده بودم/ هرگز/ بر/ زمین/ فرود/ نمی آمدم.)ص 102 ، شعری دارای فضای عینی ملموس و دارای قابلیت تاویل در به چالش کشیدن تناضات در واقعیات.

(زیر رگبار بوسه هایت / یک جفت کبوتر چاهی / بهت زده /آسمان کبود را می نگرند/ آمده بودی / تا دهان سیب شاید/ بوی ما را بگیرد.) ص 155 ، شعری دارای سطرها و کلیت انتزاعی که به فضای معلق بر می خورد.

و آخرین نکته ی قابل ذکر در برخی آثار قابلیت فرود شعر می باشد که در مقاطع مختلف اثر احساس می شود و گویی مولف در آنها قانع نشده و برای ادامه ی شعر کوشیده است و نیز در برخی آثار احساس می شود ، پایان بندی صورت گرفته نیازی به پیش دادهای مولف و فضاسازی ما قبل خود ندارند.

شعر ص 15 می توانست در سطر (...همچنان که انتظار من ذائقه ی جهان را...) فرود مناسبی داشته باشد.

و شعر صفحه 49 بدون 3 سطر پایانی نیز به پایان بندی مناسبی رسیده است.و یاشعرصفحه ی 125

دارای همین قابلیت می باشد.

در شعر صفحه ی 22 دو سطر پایانی زیبایی و قابلیت یک اثر کوتاه و کامل را در خود دارند.

(...هیچ کس برای گشودن پنجره / به زمستان نزدیک نمی شود.)

و یا پایان بندی شعر صفحه ی 27 (.../اینجا هیچ چیز جز / رنگ پیراهن تو و/ نام خیابان ها / عوض نمی شود.) ظرفیت های یک اثر کوتاه را بطور مستقل از بیش داده های اثر دارد.

در پایان باز هم به ظرفیت های تصویری ، خیالی و معنایی آثار در مجموعه ی ((برهوت کاهی رنگ )) و نیز تجربه ی شاعرانه ی مولف برای خروج از وضعیت های شخصی در فضای رمانتیسم ، اعتراضی و یا مفهومی بعنوان نکته ی قابل تحسینی اشاره و تاکید می شود و بهمین نسبت سطح توقع خوانندگان این مجموعه برای مجموعه های بعدی خانم نصرت افزایش خواهد یافت.

vazheganekhis — Sun, 20 Sep 2009 09:17:18 GMT

محکوم شده ام

به تکه ای خاک

آسمان

چه ابری

چه آبی

چاره ای جز سبز شدن ندارم

***

پرنده ای خوش آواز این شعر را با زبان آلمانی میخواند :

Gefesselt an ein stück erde

Verurteil an diesem ort auf ewig

Ein himmel

Ob wolkig

Oder heiter

Lässt mir keine ausweg und keine wahl

Grüne muss ich sein und wachsen

ترجمه : پرستو ارسطو

***

نگاه آزاده دواچی به " برهوت کاهی رنگ "

در سایت ادبی پیاده رو

رندان اکتبر به روز شد

ماه مگ

ترتیزک

آثار راه یافته به مرحله ی داوری دومین دوره ی خورشید

vazheganekhis — Mon, 07 Sep 2009 22:02:18 GMT

راه که می افتم

قیامت از کف پاهایم بیرون می زند

از خواب می پرند مرده گانم

روی کمر خمیده ی پل

چینوات

دردرازی دستان زیبایش

مدام نازک تر می شود

زنی در گرد و غبارجا میماند

سایه اش را بر میدارم

می پیچم دور گردنم

اینجا در داغ ترین روز ها هم

نه تگرگ اجازه می دهد

به آسمان برگردی

نه زمهریر تعارف میکند ته نشین شوی

***

محمد مراد یوسفی نژاد

تلواسه

در مکاشفات ماورائی ، انسان مفتون همواره به دنبال گم گشته های زمینی خویشتن خویش طی طریق میکند . جهان بعد در همه ی مذهب و آئین ها ، تصوریست از زیبائی های جهان فعل ، افتادن پرده های رنگ و ریا ، وجود نوشیدنی های گوارا ! چشم نواز ها و گوش نواز های زمینی ، آرامش روح و تن کالبدی و اثیری ، محظوظ شدن از تلذذات نفسانی زمینی !! و ...

در واقع جهان ماورا ، همان جهان گمشده ی میان تولد و مرگ ماست ، همان معبود دست نایافتنی زمینی ، انسان همواره رد آنچه درزمین به آن دست نمی یابد را در جهان بعد می جوید .

با این شعر بانو نصرت که راه می افتی ، پاهایت چشمه ی قیامت می شوند و ارتباطت با جهان قطع می گردد، عصای لاهوتی ات را به دست میگیری و از گردنه های صعب میرسی به کمر کش پل صراط که از بار گناه زمینیان کمرش خمیده و هر لحظه باریک تر می شود ، باید عبور کنی در حالیکه همه ی مردگان بپا خواسته اند ، همه ی تصاویر ترسیم شده اشاره به محشری دارد که همواره دل بندگان خیر و شر از آن لرزیده و ترسیده !

راوی در ساحتی لاهوتی ترا میبرد تا دقیقا نقطه ای برزخی ، مات و مبهوت رهایت میکند همانجا که میگوید : نه تگرگ اجاز میدهد به آسمان بر گردی / نه زمهریر تعارفت میکندته نشین شوی /آنجا که دیگر راه باز گشتی نیست و مقابلت هم طریقی جز مانده با اندوخته های زمینی ات .

سراینده با سیر و سلوک ماورایی خود در این شعر برگ دیگری بر نوسانات و معلق ماندن انسان در جهانی که هست با انچه دوست دارد باشد ، می افزاید.

مینو نصرت بر تجربه ی مکاشفات خود بار ها بر شهود زمینی و عینی پای فشرده است : " زخم ها عمیق تر می شوند / و مرهم معجزه می خواهند / حرفی از پیامبری که می آید / نیست / شاعر با امید مرهم و وحی و معجزه دل خود را خوش کرده ، اما ناگاه مانند کسی که از خواب برخاسته باشد ، چشمانش را می مالد و پس از بتن کردن پیراهن زمینی میگوید : " برای گرفتن زندگی از دستان مرگ / ترفند ی تازه باید آموخت " یا آنجا که قاطعانه چراغی بر میدارد : " کجاست ؟/ آن سوار همیشه / که می آمد و دختران کوچک را /از صلیب قبیله ها باز می گشود / و "دوعا "را نیز/

او با چیدمانی زیبا و قرار دادن "آن سوار همیشه" تکلیف خود را با ناجیان آسمانی روشن و بدنبال همان سواران همیشگی زمینی ، فانوسش را می چرخاند .

او در همین طریق است که میسراید:"باروت خنده هایم را چخماقی نیست/تا بیفروزد/
این تاریکی /ادامه ی شب اول است . !!؟

شاعر بدون آنکه نیاز به توضیح بیشتری باشد مخاطب را با یک علامت سوال بدون مجهول مواجه میکند ، هم تاریخ را بزیر علامت سوال میبرد هم جبر طبیعت را !؟

و اینها همه در هاله ای از یاس و نومیدی خواننده را رها میکند ، اساسا خانم نصرت شاعریست که مخاطب را زیر تابش و گرمای شعرش ودر حالیکه عطش سرتا پایش را فرا گرفته رها میکند تا خود برای مجهولاتی معلوم تصمیم بگیرد و این چیزی نمی تواند باشد جز سخاوتمندی فطری شاعر.

اوج عرفان زمینی بانو نصرت را میتوان در این سروده یافت:"بی خیال می چرد آهو دشت را /آه...از پلنگی که به کمین نشسته/مرگ وضو میگیرد / و رنگ از رخسار زندگی می پرد/
و بدینگونه مینو نصرت زمین را بدرستی مرقد محتوم ساکنانش میداند ، زیباییها ی اندیشه و نگاه حقیقت محور نصرت بدین سیر و

سلوک زمینی آنجا هویدا تر می شود که می گوید :" در حاشیه ی جهان ایستاده ام / به حادثه ی عظیمی که به من انجامید / طوری نگاه میکنم / که انگار در برابر چهار راه / به ناپدید شدن / پرنده ای کوچک /زیر چرخ های تریلی

مینو نصرت در نوسانات سهودی خود گاه در لاک تفکرات نیچه ای بسط می نشیند و جهان را از رواق خیام نظاره میکند و گاه ساقی کوثر است و تشنگان این سرا را به آن انهر گوارا بشارت می دهد در حالیکه از روی چینوات با دلهره عبورت می دهد .

او در برهوت کاهی رنگ بر سبیل و طریق خیامی چنین می سراید :

"مینگرم /نمودار عمرم را /نه سود / نه زیان/سنگی ست پرتاب شده از دستانی دور /افتاده در دنجی بی ثمر / نه شیشه ی چشمی را شکسته / نه بال پرنده ای/ نه بر سنگسار !!/ نه بر گنجشکی قرود آمده بر درخت بادامی/بی هیچ ردی ورازی / .......
فقط به قصد شکستن اعتبار مترسکی در مزرعه ی گندمی/

وخیام چنین گفته :
ازآمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جاه و جلالش نفزود
وز هیچکسی نیز دو گوشم نشنود
که ین آمدن و رفتنم از بهر چه بود ؟
یا
یک قطره ی آب بود و با دریا شد
یک ذره ی خاک با زمین یکتا شد
آمد شدن تو اندرین عالم چیست؟
آمد مگسی پدید و نا پیدا شد

البته باید اعتراف کرد که مینو نصرت در آخرین سطر شعرش یک قدم از خیام پیشی میگیرد و به کشفیات زمینی زیبایی نائل میشود ، او در فرود این سروده ی خیامی انسان را به رسالت ابراهیمی اش ، ظريف و زيبا ، متذكر ميشود.

از شاعري خرد گرا كه بايد و ميتواندبا المانهاي زميني و ناسوتي پيوند محكمتري ميان خود و شعرش با مخاطب برقرار كند ، همواره اتنظار ها بالاست اما به زعم من آنچه اين شاعر نو پرداز را گاهي به كلاف بلا تكليفي مي كشاند شوريدگي بي حد و حصر اوست اگرنه :
مدح اين آدم كه نامش ميبرم
قاصرم گر تا قيامت بشمرم

دوشعر دیگر در

رندان

تاملی بر مجموعه ی " برهوت کاهی رنگ "

سعید نصار یوسفی

vazheganekhis — Tue, 01 Sep 2009 13:06:18 GMT

نگاهی به مجموعه شعر

برهوت کاهی رنگ نوشته مینو نصرت

آزاده دواچی

مجموعه شعر" برهوت کاهی رنگ " نوشته مینو نصرت از مجموعه اشعار معدودی ست که نویسنده ی آن توانسته خط فکری و اندیشه خود را از همان ابتدا مشخص کرده و پختگی خود را در طول مجموعه به اثبات برساند . از ابتدای خوانش این مجموعه خواننده می فهمد که شاعر هویت حقیقی خودش را اعلام می کند که شاعری واقعی است و رسالتش همان رساندن صدای انسانیت به مخاطب خود می باشد . شاعر بر محیط زندگی خود اشراف کامل دارد ، و از ورای مرزهای معمول اذهان سخن می گوید ؛ او مخاطب خود را به دیدن و گواه گرفتن آنچه که دیگران پس زده اند ، دعوت می کند . شاعر با فلسفه خاصی در لابه لای هر سطر پیش می رود . نگاه اش به رموز طبیعت و اکتشافهایش از نایافتنی های گم گشته و پیرامونش عمیق است . او جهانی را به تصویر می کشد که گویی تنها برای او خلق شده و دردستان اوست ، پیش می رود و در حین خلق دنیای آرمانی اش ، رمزهای زیادی را آشکار می سازد .

شاعر که می شوم

هیچ کس بوی مرده نمی دهد

خواب ها زنده به دنیا می آیند

در همه فصلها می توان برهنه شد

شاعر که می شوم

سخت ساده است زندگی

و من فراموش می کنم

آدمها را

که با رنگها محدود شده اند

شعرهای این مجموعه اغلب کوتاهند و شاعر با همین سروده های کوتاه به خوبی با مخاطب خود ارتباط برقرار می کند . و همین کوتاه بودن اشعار و جملات شعر را قصارتر کرده است ، که اگر شاعر می خواست با طویل کردن اشعار، شعر خود را پر رنگ تر کند ، چه بسا از شدت تأثیرش بر مخاطب کاسته می شد . فضای بیرونی و درونی شعر با هم آمیخته و نوعی یگانگی را در موضوعیت شعر به نمایش می گذارد . شاعر از آب گذشته از کشف کوچکترین جزء از هستی پیرامونش نمی گذرد

از نخستین روز آمدنم

تاکنون

در انتظار شعاعی نازکم

که بیاید

بنشیند

و نپرسد

مینو نصرت با پیرامونش نوعی رابطه عاطفی برقرار کرده و به تمامی عناصر طبیعی دلبستگی خاصی دارد . فلسفه ی زندگی شاعر که از نگاه محرض و مشخص و عمیق وی به زندگی و حیات شکل گرفته است در بستر شعر مدام در جریان است . شاعر بیشتر از آنکه دل نگرانیهای خاص خود را داشته باشد ترجیح داده است تجربه زندگی انسانی اش را در سطور شعر به تصویر بکشد . تجربه ی او از نوع تجارب تعریف شده ی معمولی نیست ، بلکه با سمت و سوئی مشخصاّ فلسفی و اجتماعی شکل می گیرد و در نتیجه روند اجتماعی شعر را پر رنگ تر می سازد . طیف وسیعی از شعرهای شاعر، بازگشت منکسر و متداوم به طبیعت است . به عبارت دیگر طبیعت در بازی های زبانی و نگاه شاعر نقش ممتازی را بازی می کند . برداشت شاعر از طبیعت پیرامونش و انتقال آن به خواننده نوعی گیرایی در چیده مان شعر به وجود آورده است ، و روایات تاریخی با ارجاع آنها به طبیعت در سطر های شعر تکرار می شوند .

شمعدانی ها سوخته ایوان

به شبتاب ها خیره اند

من

به آخرین ستاره ای

که روزی

روی طلوع آن

با زندگی شرط بسته بودم

نگاه فلسفی شاعر به دنیا ، به مرگ ، تولد و حدیث نفس ، نگاهی عمیق و اگاهانه است ، شاعر باظرافت و با دقت خاص هر کلمه را انتخاب و بار معنایی هر کلمه را با شیوایی تمام منتقل می کند . تولد و مرگ ، زندگی و عشق به هستی از بن مایه هایی هستند که شاعر به وفور در پرداخت به آنها موفق بوده است تصویرهای متفاوتی که وی از هریک از این بن مایه ها ترسیم کرده است ، گستره ذهنی وی را عمیق تر ودر نهایت این وسعت دید را با مخاطب خود نیز به اشتراک می گذارد . شاعر در حین سفر فلسفی خود با مخاطب خود در تجارب زندگی اش همدردی می کند و به او پیشنهاد می کند که در این اکتشافات با او همراه شود . شاعر مخاطب را به دنبال خود می کشد و فضای بیرو ن و درون شعر را درهم می آمیزد .

رؤیای مسخره ایست تولد

خطی سیاه

که عین مردن یکنواخت کشیده می شود

و کوتاهترین خط جهان است انگار

کابوس مسخره ای است مرگ

نوعی یأس شیرین در لابه لای سطور شعر فوق به چشم می خورد که این یأس تلخ نیست و اما یأسی ست که باری از واقعیتها را به دوش می کشد و مخاطب را در فضایی ملموس از محیط پیرامونش قرار می دهد. همچنین این یأس و پریشانی ، تجربه ی " من ِ " شاعر نیست بلکه همان تجربه اندوه و حسرت عمیق بشر است که مدام در طول شعر تکرار می شود . دل نگرانیهای شاعر از روایتهای جداگانه زندگی اش این نکته را روشن می سازد که وی درگیر بایدها و نبایدهای روزمره خویش است و چاره آنها را با نوعی اعتراض در شعرهایش بیان می کند . گذر زمان و نگاه به آن از فرآیندهای قطعی شعر مینو نصرت است ، به گونه ای که خواننده خود را در تقابل و در برابر جهانی از پیش تعیین شده می بیند .

حصیر اشک بر پنجره ها آویخته است

با این منقارهای کج

اهلی تر از آنند

این پرندگان

که بن بست را بشکافند

دیگر از این پرده های یأس

نوری عبور نمی کند

نگاه شاعر نسبت به محیط پیرامونش دوگانه است و در تضاد با هم . شاعر هم امیدوار است و هم نا امید . دنیای او مجموعه ای از این تناقضهاست که روح شا عرانه ی او را تحت تأثیر قرار داده و او این دو را به هم آمیخته و به مخاطب خود انتقال می دهد . همچنین اتکا بر روایت نیز در خطوط شعری به چشم می خورد و شاعر با نگاهی به گذشته ، حال و آینده و انعکاسشان بر شرایط خود را محکمتر بیان می کند

کجاست ؟

آن سوار همیشه

که می آمد و دختران کوچک را

از صلیب قبیله ها باز می گشود

و دوعا را نیز

باروت خنده هایم را

چخماقی نیست تا بیفروزد

این تاریکی

ادامه شب اول است

کلمات در ترکیبات و سطرهای شعر به خوبی جای می گیرند ، هر سطر از شعر معنایی واحد و جداگانه را در خود دارد که در بعضی از موارد می تواند به تنهائی یک شعر محسوب شود . هم نشینی واژگان با یکدیگر و توصیف آنها از دیگر مشخصه های شعری اوست .

کنار هم می نشینیم

کسی را وسط نمی آوریم

حتی ، نیم واژه ای را

که دلش برای جمله شدن

لک زده باشد

شاعر درد کشیده و رنج زمان را با چشم خویش دیده است ، آنچه او می نویسد بازتابی از رنجهای بشر است . شاعر نگران چنین سرنوشتی ، گویی همچون پیامبری میخواهد ، لحظه های انسانی را به مخاطب خود یاد آوری کند . طبیعت ، زمان و روایت در بستر شعر جاریست ، گویا شاعر به گونه ای شعر اعترافی نوشته و در حاشیه از تجارب شخصی خود نیز بهره برده است ، سرگذشت اخلاقی و نگاه تجربی و ویژه ی او به صورت باری از تجارب در مقابل مخاطب قرار داده شده است . شعر او تنها برای ذکر و یا روایت خاصی از زمان و با زبان خاص نیست ، بلکه واگویه ای است از تجارب بشری و توصیه های عالمانه ای که مخاطب پس از خواندن شعر در مورد سرگذشت و هستی خود به فکر فرو می رود .

دیگر سفر به ابتدای سلام

از مد افتاده است

کسی به خاطر صلح

مقابل عمارت جنگ

خود را آتش نمی زند

امروز هسته تمام زردالوها

پر از باروت است

بیشتر بخش روایی شعر که به نوعی شعر های معترض این دفتر است ، مربوط است به دل نگرانیهای شاعر از محیط پیرامونش ، واژگانی که شاعر به کار می برد اکثرا دارای بار مثبت معنایی هستند اما این بار مثبت در بعضی از سطرهای شعر نوعی بار تردید و یأس را بر دوش می کشند و فضای تازه ای را خلق می کنند .

چادر سیاه

ما ل مادرم

سفید و گلدار

مال تو

دلت که تنگ شد

سرکن و بچرخ

به یاد باغچه ای که بی اختیار

خنده اش بر گونه ها می غلتد

و چاک سینه را داغ می کند

هرچند که شاعر می کوشد ، تا جهان بینی و در عین حال واقع بینی مخصوص به خود و زندگی اش را ارائه دهد، اما با این حال جنیست وی در بعضی از اشعار آشکار است ، هرچند که این تظاهر در جنسیت تغییری در باور پذیر بودن شعر و تأثیر آن بر مخاطبش نمی گذارد .

بلند شوید

تا سکوت بنشیند

خسته می شود

وقتی شبیه حروف اضافه

وزن مهربانی را برهم می زنید

و روی این همه دل راه می روید

کلمات میان مرز تخیل و واقعیت سرگردان هستند . او تا جائی در واقعیت پیش می رود و بعد آن را با تخیل و تجارب شخصی خویش در هم می آمیخته ، نگاهی مختص خود را درشعر هایش بیان می کند . واقعیت گرایی به عنوان اصل در اکثر شعر ها هویداست ، واقعیتی که تا مرز تخیل فاصله چندانی ندارد . واقعیت گرایی و تلفیق آن با تصویر سازی های درونی ، فضاهائی خلق کرده ، که شعر ها را ملموس تر و جذاب تر کرده است . شاعر به عنوان انسانی از جامعه خویش ، مرزهای گوناگونی را در نوردیده و بیشتر از آنکه در برابر این واقعیتهای تلخ طغیان کند ، آنها را به چالش کشیده است .

قرار نبود

مقابل این همه آب بی سرگذشت

تشنگی را شوخی بگیریم

از آن روزی که

بالها را قیچی کرده اند

دیگر

بوسه ها پرواز نمی کنند

نماز این صف طویل هم

رنگ کبود مرده ام را بر نمی گرداند

تصویر سازی قوی و استفاده از کلماتی که فرم و محتوایی جامع وروشن و در عین حال سنگین دارند شعر شاعر را غنی تر ساخته است . شاعر از من حقیقی خود فاصله نمی گیرد بلکه آن را بی آنکه زیاد و یا کم کند در سطور شعری اش به تصویر می کشد . شاعر نشان می دهد که نگاهش به جهان پیرامونش نگاهی مادی گرای نیست و برعکس عمیق و معنی گرای و ژرف اندیش است .سطرهای مختلف شعر وی بی آنکه خودنمایی زبانی را به رخ مخاطبش بکشند و بدون ارجاع مستقیم به وقایع ،حاوی نشانه های مشخصی از عقاید و باورهای او می باشند .

اینجا شب است

ایستگاه تمام رؤیاهایی

که هنوز به مقصد نرسیده ند

و خواب

آن مهاجم همیشه که چشم ها را تصاحب می کند

و من

که چونان پلی خمیده هنوز

آرزوهایم را برپشت می کشم

شاعر در اجرای خطوط شعر، خطی از خاطرات خود را برمی دارد و آن را با مخاطب خود قسمت میکند . هر قطعه از شعر رجعت به گذشته دارد ونشان از رویکردهایی دارد که در گذشته به وقوع پیوسته اند . شاعر گذشته اش را دوست دارد و تنها خاطرات خوبی از آن را بر میدارد تا زیباییهای زندگی خود را با مخاطب شعرش به صورتی رازگونه در میان بگذارد . گذر زمان و حسرت بر آنچه که از دست رفته نیز از سطور شعری او هویداست. تمامی تلاش شاعر برقراری ارتباط با خاطرات و هویتش است . مینو نصرت هویتی منحصر به فرد دارد و هرگز در فکر آن نیست که از هویت واقعی خودش فاصله بگیرد . در واقع با اجرای هر کلمه هویت خودش را برای مخاطب به آشکار می کند . ارجاع او به گذشته و بازگشت و حرکت در این مسیر ،شعر را روایی کرده و نگاه او را ثابت تر از قبل می کند . شکل روایی مرور خاطرات و فضای واقعی که ایجاد کرده به مخاطب خود این باور را می رساند که تمامی من روایی شعر به جای شخصیت پردازی خود ِ واقعی شاعر است ، در واقع من ِ موجود در شعر او همان منِ جهانی و جامعی است که هر انسانی در ناخودآگاه خود تجربه میکند . شاعر در بیشتر اشعارش از ضمیر اول شخص استفاده کرده تا با این من خویشتن خود را در طول شعر پررنگ تر سازد .

سالهاست که از تو می گذرد

هر شب برای یک مشت رؤیا

مسافتی طولانی راه می روم

صورتم دیگر شبیه دخترکی نیست

که دیروز

در گندم زار چشمانت می دوید

و بوسه هایش را بر لب جا می گذاشت

شاعر رموز شخصیت خود را با توصیفات و دگردیسی هایی که در شعرش به وقوع پیوسته نمایان می سازد هرچند که این رمز و رازها خیلی واضح نیستند ولی با این حال وجود اصلی شاعر از فضای میان کلمات مشخص می شود . نمایه های ذهنی وی کاملا منطبق بر هویتی است که وی می خواست به مخاطبش منتقل کند .

دل ها هم صدا می خوانند

دست ها هماهنگ می نوازند

آب می شود

قندیل ها

و بدن سپید بوم

با آسمان یکی می شود

در نهایت کتاب با ترازدی مرگ پایان می پذیرد . شاعر در انتهای کتاب می گوید که آمده بود و حرفی برای گفتن داشت و در نهایت آنچه را که می خواست به مخاطب خود رساند ه است . شاعر از تولد و زندگی و مرگ گفت و شعر را در نقطه ای تمام می کند که گویی حرفی برای گفتن نمانده است :

به پیوست این شعر

خود را

در باقی مانده کاغذ سپیدی می پیچک

بگو

حضرت مرگ بیاید

دیگر زندگی شعر تازه ای ندارد

مینو نصرت در این کتاب توانسته است جایگاه خود را به عنوان یک شاعر محکم کند . کلمات و واژهایی که در طول شعر تکرار شده اند نشان از تجربه وتوانایی شاعر در انتقال عینتهای زبان و زمان می باشند و شاعر با هنرمندی وزبانی محکم ،هرچند ساده توانسته است مخاطب خود را پیدا کرده و با آن ارتباط عمیقی پیدا کند . در پایان می توانم بگویم آنچه در این کتاب خواندم به مفهوم واقعی شعری است فلسفی که بهتر از این فلسفه زندگی نمی توانست از مرزهای کلمات بیرون بیاید و جهان شاعر را با کلامی آهنگین به مخاطبش منتقل کند .

vazheganekhis — Thu, 13 Aug 2009 21:38:18 GMT

اگر پرنده بودم

هرگز

بر زمین

فرود

نمی آمدم

vazheganekhis — Thu, 23 Jul 2009 17:36:18 GMT

تاملی بر مجموعه شعر " برهوت کاهی رنگ " سروده مینو نصرت

خطی جداشده از ریل آدم ها

تشدید رویکرد زبانی شاعران از اواسط دهه هفتاد به بعد باعث غفلت

عده کثیری از انان از محتوا گردید چنانکه بداهه نویسی وحذف معنا

در ساختمان بندی های خاص محل توجه شاعران شد که تعدد

تولیدات از این دست وحتا تا کنون خود شاهد بسنده ای

بر این مدعاست حال اینکه استعمال مولفه های مشترک وشباهت

نوشتاری ومتعاقبا حذف فردیت ها در ملازمت فقدان معنا ، سلب

اعتماد مخاطبان را به همراه داشت با این همه عده ای از شاعران

نیز خویشتن داری کرده وبا عنایت واشراف بر حدود وثغور شعر

معاصر وبحران مخاطب ونیز درک ودریافت تمنیات مخاطب با کنکاش

در روزمرگی ومظاهر وجوانب اکناف خویش در تلفیق والتقاط تاریخ

واسطوره ونیز اشنایی زدایی ازمضامین مطرود و رفتار مالوف کلمات به

برساختن شعری تاویل مند اهتمام ورزیدند :

گیجم می کند /تردی موهایت / گاه یهودایم ، زمانی مریم / یوسف

پیراهنم را دریده اند/ برهنه پا وبرهنه جان / بوسه بر گونه های

افق می زنم / بغل سرزمین وامانده / وخود را می پوشانم / از

یاجوج های ایستاده بر شانه هایم / از بی پناههی / پناه به عمق

چشمان تو می برم / گیج می خورد چشمانم واز حال می رود /

زنی بر برهوت اندامم.

دیگراینکه شاعر برهوت کاهی رنگ در استراتژی پی جسته اش با

اشراف برحوصله مخاطب ونیز اجتناب از اطناب وعطف توجه به ایجازی

که در ذات ونفس سروده ها نهفته است به تواتر از آن در ایماژه ها

ومفاهیم وتصاویر بکر مدد می گیرد که تداوم رویکرد شاعر به

این صنعت ماهیت گزیده گوی خویش به نمایش می گذارد:

بزن رگ زلال لحظه را / شنا کنیم / خواب یک پیاله آب /

اکتفا نمی کنند

***

سراب را سر می زنم / رودخانه از گلویش می جوشد /

اندام کویری ام / غرق پونه های وحشی می شود.

واضافه براین رعایت آغازینگی وپایان بندی های خاص ، چنانکه

از کلیت مجموعه نیز مبرهن است شاعر با دقت خاصی به انجام

وفرجام سروده ها تاکید می ورزد وشعرهایی دست می دهد که به

باور این قلم از فردیتی بی شائبه برخوردارند :

پلک چشم افتاده / طرحی به جز کلاغ نمی روید / فصل /

فصل ناسپاسی چشم هاست.

ونیز با همین رویکرد می گوید :

صدایم درد می کند / رنگ موهایم پریده ودلم می خواهد /

شیب های عمرم را سربه هوا بروم/ کجاست

****

آن ماهی سرخ کوچکی که / برای رسیدن به دریا / قرار بود

نهنگی شود.

واز سویی دیگر شاعر با تزریق هرچه بیشتر احساس وتقویت بار

رمانتیک سروده ها با هرچه برجسته سازی وجه زنانگی وتقابل آن

با مفاهیم دیگر ممارستی مجدانه داردوبه تکرار در تلفیق زنانگی

با ایماژه های مختلف دست می زند وشعر هایی بر می سازد

که بی امضای شاعر نیز جنسیت خویش را گواهی می دهند :

سردم شده / کنار تلفن دراز می شوم / گوش ها زنگ می زنند /

گوشی را برمی دارم / خطوط منهنی / موازی اند / زنی از زمستان

اندامم بر می خیزد / وآهسته / گهواره ام را تکان می دهد.

***

چادر سیاه / مال مادرم بود / سفید وگلدار / مال تو / دلت که تنگ شد/

سرکن وبچرخ / بیاد باغچه ای که بی اختیار / خنده هایش بر

گونه ها می غلتد/ وچاک سینه را داغ می کند.

وعلاوه تر اینکه تنوع طیف مضمونی وترکیبات درهم تنیده وارکان و

گزاره ها به گونه ای است که نه شعریت گذاره ها را پس می زند

ونه تکنیک برشعر غالب می شود ونه شعریت حتا . بلکه مجموع

عناصر شعری درتوازی تکنیک ونیز در تعامل تعدد مفاهیم در وحدتی

یکپارچه ، نصرت را به شاعری معنا گرا بدل کرده است وهم از

این روست که دوست منتقدم بهمن ارجمند می گوید:

(( اراده ی مسئولانه شاعر در گزینش واژه ها وخلق انسجام

وترکیب سامان مند تصاویرقابل توجه است.به نظر می آید شاعر

متعهدی را که در هنگام سرودن بیان می کند در وجودش از

شفافیت ووضوح رسیده وانگاه سعی می کند سطحی از مفهوم

را که قابلیت ظهور دارد به مدد واژه ها بیان نماید . از این منظر

باید شاعر مجموعه (( برهوت کاهی رنگ )) را شاعری معناگرا

دانست که بداعت های نسبتا کاذب روزگار ما فاصله می گیرد و

همین امر باعث می شود که مخاطبین عام نیز بتوانند با شعرهای

این مجموعه با توجه به تلاش شاعر در خلق تعابیر و مساعی وی

در مضمون پردازی های نیکو ومستحسن ارتباط برقرار نمایند واین

امتیازی است برای این مجموعه .))

وباید اضافه شود که تمهیدات تحت تعقیب شاعر محدود ومنحصر

نمی شود وبه تکرار در کنش های زبانی خویش بی که مرعوب

دست انداز های اپیدمی شده ویا ورطه لفظ ولفاظی مستغرق

گردد در عامدیتی هدفمند به صراحت وسیالیت خویش مجال

ومیدان می دهد وبعضن شعرهای دست می دهد که از وجهی

اروتیک برخوردارند:

بیا برهنه شویم / ویک فصل تمام / خیره به چشمان هم /

به یاد بیاوریم / نسل منقرض شده امان را.

****

آهسته زشت می شویم / تا ماه نشنود شب چگونه روی

بدن های برهنه / تخم می گذارد.

از سویی دیگر شاعر با دقت وظرافت خاصی از مفاهیم اجتماعی

در معیت طنزی که به چاشنی گرفته است به نفع شعر خویش

سود می جوید که به باور این قلم این رویکرد که ماحصل ماهیت

فتوژنیک وممارست نوعی ودر عین حال درک ودریافت ذائقه مخاطب

واجتماع حول خویش است در شعرهای همه پسند رخنمون می کند:

آقا جانم وقتی دلتنگ می شود / قلبش از کار می افتد / مادرم وقتی

دلتنگ می شود / خونش شیرین تر می شود / من اما وقتی

دلتنگ می شوم / زندگی از دستانم می افتد/ برسنگفرش /

تا خم می شوم واژه ها را جمع کنم / باد زیر پیراهنم قایم می شود /

پارچه ای سفید برایم دست تکان می دهد/ و صدای خفیف

سرفه های زیگ زاگ / امانم را می برد.

وخود در رویکردش به شعر اجتماعی می گوید :

(( این که شعر رسالتی اجتماعی دارد و متعهد است وبا

حادثه ای دردرون . برمی گردد به شاعرواندیشه وافکار ونوعی

وجهان بینی اش به نظرمن شعر قبل از هرچیز یک اشتیاق وعشقی

عظیم است به انسان وجهان. شعر نتیجه ی معاشقه شاعر با کلمات

است ، حسی بالنده ومتعال و محال است حسی بالنده باشد ودر

اجتماع وفرهنگ جامعه تاثیر نداشته باشد .مثل عبادت است

ونمی تواند خلق وخوی فرد و رابطه اش با جهان بیرون موثر نباشد .))

ونکته اخر اینکه طبیعت گرایی شاعرنیز به تکرار در کلمات تسری

می یابد وبعضا در التقاط مفاهیم عاشقانه ورمانتیک موجد رهیافت

شاعر به شعرهایی درخشان می شوند :

همیشه جا می مانم / وسط مزرعه گندم / میان دایره

مترسک های همیشه جا می مانم / درحاشیه رودخانه ای خشک /

روی پشت بام کاه گلی / دراخرین چهارشنبه سوری سالی /

که هرگز/ سفره ای برایش پهن نکردیم / جا می مانم / در پیچ

کوچه های خاکی / وسیبی که افقش / دریایی شورتر از کویر است

/ می مانم / زیر گره بقچه مادرم / لای گلهای محمدی / گوجه های

سبز / وپنجه های مو/ من / جا می مانم /زیر کرسی / در اخرین

زمستان کودکی / ومرا برنمی گردند حتی / شیهه تنها اتوبوس

روستایمان / به جاده ای که / مشایعت کنندگانش ردیف درهم

درختان سوخته بادام است / وسنجد های واژگون / همیشه جا

می مانم / پشت دکمه های بسته پیراهن گل گلی ام .

****

لای تاک های مهربان / خوابیده خوشه ترد / پاییز / کنار می ایستد /

تاحادثه بوسه ای کوتاه / ان را شیرین کند/ زمستان / در راه است /

توشه ای ترانه ای / غزلی .

منابع:

ماهنامه مارال-گفت وشنودی با مینونصرت-علیرضا ذیحق

بهمن ارجمند -وبلاگ

vazheganekhis — Mon, 20 Jul 2009 08:53:18 GMT

راه که می افتم

قیامت از کف پاهایم بیرون می زند

از خواب می پرند مرده گانم

روی کمر خمیده ی پل

چینوات

دردرازی دستان زیبایش

مدام نازک تر می شود

زنی در گرد و غبارجا میماند

سایه اش را بر میدارم

می پیچم دور گردنم

اینجا در داغ ترین روز ها هم

نه تگرگ اجازه می دهد

به آسمان برگردی

نه زمهریر تعارف میکند ته نشین شوی

***

محمد مراد یوسفی نژاد

تلواسه

او در همین طریق است که میسراید:"باروت خنده هایم را چخماقی نیست/تا بیفروزد/
این تاریکی /ادامه ی شب اول است . !!؟

او در برهوت کاهی رنگ بر سبیل و طریق خیامی چنین می سراید :

vazheganekhis — Thu, 25 Jun 2009 17:31:18 GMT

همیشه اینگونه می شود

تا می آیم رویای تورا ببافم

باد رنگ موهایم را می برد

من می مانم

و این سنگواره نشسته

در حاشیه دریاچه ای آهکین

که می خواهد ماهی عشق بگیرد

باران خطوط صورتم را می شوید

این گونه می شود همیشه

تا می آیم خطوط ابروانم را.....

باران می بارد

من می مانم و این برهوت کاهی رنگ

*برگرفته از مجموعه "برهوتی کاهی رنگ"، تهران : نشرثالث 1387 صص117-116

نگاهی به مجموعه شعر"برهوت کاهی رنگ"

در اغلب شعرهای شاعر آنچه بیش از همه برجسته به نظر می آید تمرکز معنای اشعار بر دیالکتیک زوال و بقای جاری و مستتر در بطن زندگی است که در متن شعر با تصاویر خود را عینی می سازند.در مجموعه ی مذکور بسیار به نوعی مستقیم یا غیر مستقیم از "مرگ" و نمادهای آن سخن به میان آمده است .همچنین وفور عناصر مذهبی : پیامبر،بهشت، نماز، قنوت،مُهر،ریاضت،رکعت،وضو،رکوع،عبادت،کعبه ، سجده و..... مؤید دلالت های روانشناسانه و جامعه شناسانه است.این سیر مرگ به مذهب و یا مذهب به مرگ معنا دار است.

بسامد یک واژه یا حروف اگر چه می تواند دلالت های روانشناسانه و جامعه شناسانه داشته باشد اما باید با جوهرو پشتوانه ی ادبی همراه گردند. در یک اثر نکته قابل اهمیت ترکیب دلالت های روانشناسانه، جامعه شناسانه یا فلسفی با جوهر ادبی است. این اراده در برخی از شعرهای شاعر دیده می شود :« در حاشیه جهان ایستاده ام/به حادثه عظیمی که به من انجامید/طوری نگاه می کنم/که انگاردر برابر چهارراه/به ناپدید شدن/پرنده ای کوچک/زیر چرخ تریلی».شاعر بی آنکه در مصراع های مذکور مستقیماً از "مرگ" سخن گوید آن را به صورت تکان دهنده ای به تصویر کشیده است.

اراده ی مسئولانه شاعر در گزینش واژه ها و خلق انسجام و ترکیب سامان مند تصاویر قابل توجه است.به نظر می آید شاعر مفهومی را که در هنگام سرودن می خواهد بیان کند در وجودش به سطحی از شفافیت و وضوح رسیده و آنگاه سعی می کند سطحی از آن مفهوم را که قابلیت ظهور دارد به مدد واژه ها بیان نماید.از این منظر باید شاعر مجموعه "برهوت کاهی رنگ" را شاعری معناگرا دانست که از بداعت های نسبتاً کاذب روزگار ما فاصله می گیرد و همین امر باعث می شود که مخاطبان عام نیز بتوانند با شعرهای این مجموعه با توجه به تلاش شاعر در خلق تعابیر و مساعی وی در مضمون پردازی های نیکو و مستحسن ارتباط برقرار نمایند و این امتیازی است برای مجموعه . نمونه ای از تعابیر و مضمون پردازی ها که می توان آنها را به خاطر سپرد : « اینجا جایی ست/که دختران به سرعت پیر می شوند/بی آنکه بدانند/از خرمن گل سرخ/چگونه گلاب می گیرند.»،« مردن/آیا/در سرزمینی که گورهایش را/خیال انگیزتر از رویاهای من می سازند/اتفاقی عاشقانه نیست؟»،« پرمی ریزد آسمان ام/از سقف موریانه خورده اتاقی/که ورود رویا به آن ممنوع است»،«نه مگر/راه بهشت از لابلای اجسادی می گذرد/که تما آنها با چشمانی بسته/هنوز خواب زندگی می بینند»،« هیچ پری از آسمان نمی افتد/برکف دستان به قنوت ایستاده ام/نشان مهر سکوت را بر پیشانی فریادم بنگر/و خیال کن/مرده ای خاموش/زبان گفت گویش همیشه کفن پیچ است/باری/این جسد/باقیمانده پیکری ست/که روزی زیبایی اش/فریادی بود.» و....

شاعر در عین تمرکز به آفرینش مضامین و توجه به معنا به شکل و دقایق و ظرایف ادبی بی توجه نبوده است و به نوعی شاهد اتحاد شکل و معنا در برخی از اشعار شاعر هستیم . به عنوان نمونه شعر 161 ص 78 ، تحلیل رفتن راوی با تحلیل رفتن ترجیع بند شعر همراه است . ترجیع بند این شعر ابتدا مصرعی است با گزاره ی : " همیشه جا می مانم" . در ادامه شعر، این "جا ماندن" ِ راوی همراه می گردد با جاماندن ِ مرحله به مرحله ی بخشی از همان ترجیع بند . خواننده در طول شعر درمی یابد که ترجیع بند ِ "همیشه جامی مانم" نیز در طول شعر به تحلیل می رود و به تعبیر دیگر از شعر جا می ماند . در بخش بعدی شعر از آن ترجیع بند فقط " جا می مانم" باقی می ماند و در ادامه از آن ترجیع بند تنها "می مانم" به ظهور می رسد و بقیه مصرع نمی توانند خود را با شعر همراه کنند و در نهایت از آن ترجیع بند فقط "من" باقی می ماند و کل ترجیع بند نیز مانند راوی جا می ماند = همیشه جا می مانم........جا می مانم...........می مانم..........من...........( از این نوع مهارت ها می توان به شعری دیگراز مجموعه استناد کرد.ن.ک.صص135-134 )

از دیگر نمونه های شعری که می تواند مؤید توجه شاعر به ظرایف ادبی باشد ، ظهور توأمان "کنایه" و "ایهام" در دو مصرع است که چنین برخوردی با واژه ها در شعر شاعران نوجوی روزگار بسیار دیده می شود .به عنوان نمونه : 1- کنایه ی "آفتابی شدن" در این مصراع ها : « خورشید رو می گیرد/ وقتی تو آفتابی می شوی.»- ص123- در همان حال می توان ایهام تناسب آفتاب و خورشید را در این دو مصرع دریافت.2- مجاز ِ "آفریقا" و ایهام ِ "چین" در این مصراع ها : « درآفریقای چشمانت/دختران بومی می رقصند/در چین پیشانی ات/دیواری بی انتهاست.» - ص199-

در برخی از شعرهای مجموعه ی "برهوت کاهی رنگ" نکته ای دیگر ی که توجه نگارنده را جلب کرد ، توارد است و این نشان دهنده زندگی شاعر است با شعر شاعران پیشین که این چنین ناخودآگاه به شعر شاعر راه یافته اند :

1- «بوس/بوس/بوس/هزاران گنجشک بر شانه هایت می نشست» که یادآور این شعر "شاملو" است : بوسه های تو/ گنجشککان پرگوی باغند».ن.ک.از هوا و آینه ها ص 199

2- « پرده را باد می برد/تا زیبایی ام حرام نشود» که یادآور این شعر "فرشته ساری" است : « تو در ساعت موعود می آیی/تا زیبایی من حرام نشود» ن.ک.تربت عشق و جمهوری زمستان.ص60

3- « دست برگونه های شب که می کشم/انگشتانم سیاه می شوند» که یادآور این شعر "فروغ" است : « به ایوان می روم و انگشتان را بر پوست کشیده شب می کشم »

بررسی شعر

در شعر فوق راوی در آغاز با لفظ "همیشه" یأس ناگزیر و اجتناب ناپذیر و پایدارش را درمیان می نهد :

همیشه اینگونه می شود

تا می آیم رویای تورا ببافم

باد رنگ موهایم را می برد

لفظ "باد" بنا به ذهنیت مرسوم مخاطبان ادبیات بر ویرانگری دلالت دارد .اما بداعت این مصرع در نسبتی است که شاعر سعی می کند بین "باد" با "رنگ موها" برقرار نماید. وزش باد ، "رنگ موها" را می برد."بردن رنگ موها" نیز تصویری از زوال و پیری است.

هرچند ابتدا نمی توان بین "بافتن رویا" با مصرع : "باد رنگ موهایم را می برد" نسبتی برقرار کرد اما در ادامه این نسبت با مصراع ها ی بند بعد روشن می شود:

من می مانم

و این سنگواره نشسته

در حاشیه دریاچه ای آهکین

که می خواهد ماهی عشق بگیرد

در ترکیب "بافتن رویا" لفظ "بافتن" اگرچه باز تأکیدی بر همان حرمان و یأس ناگزیر است و بر امری وهمی و غیر واقعی و آرزویی محال اشاره دارد.واقعیتی که به زوال گراییده و آرزو و ایده آلی که همچنان جوان مانده است.( تقابل اشتیاق و امتناع . اشتیاق از درون و امتناع در برون . به تعبیر دیگر مؤید فاصله ی واقعیت است با آرزومندی.) اما بافتن رویا در نسبت است با گرفتن "ماهی عشق". تور را می بافند تا ماهی صید کنند. اما چنین امکانی دست نمی دهد چرا که استعاره ی باران حایل می گردد . "آهکین" بودن دریاچه نیز مؤید زردی و پیری و زوال است.

در ادامه شعر مصرعی می آید که به نوعی تکرار مصراع نخستین است اما با ساختاری متفاوت :

این گونه می شود همیشه

چه تفاوتی است بین مصرع نخستین : "همیشه اینگونه می شود" با این مصرع :این گونه می شود همیشه"؟ چرا شاعر همان مصراع را با همان ساختار و ترکیب تکرار نمی کند ؟ می دانیم تکرار برخی از مصراع ها ترجیع بند شعر نام می گیرند و موجد موسیقی اند و گاه خواننده با تکرار یک مصرع از لذت بهره می برد و با آن تداوم و اتصال و پیوند شعر را درمی یابد.اما شاعر شعر فوق چنین نکرده است.چرا ؟ نگارنده معتقد است چنین عزیمتی را در شعر می توان در عزیمتی کلی اراده ای دانست که از هرچه تکرار می پرهیزد . گفتیم که راوی شعر درپی تغییر و دگرگونی از وضعیت پیشین است و قصد تحول و دگرگونی دارد و می خواهد " رویا ببافد" ، می خواهد "ماهی عشق" صید کند ، می خواهد "خطوط ابروان" را ......این همه تلاشی است در جهت پرهیز راوی از ملالت ِ یکنواختی زیستن که در این مصرع ، این پرهیزکلی خود را در پرهیز از ملال تکرار مصراع اول نشان داده است.به عبارت دیگر پرهیز از تکرار مصراع اول بازتاب دل زدگی از ملال تکراری است که راوی در پی گریز از آن است.

راوی در ادامه به عزیمت خود به تغییر اشاره می کند اما باز هرگونه تلاشی بیهوده به نظر می رسد :

این گونه می شود همیشه

تا می آیم خطوط ابروانم را.....

باران می بارد

من می مانم و این برهوت کاهی رنگ

"جای خالی" در مصرع دوم بند فوق مر تبط است به بارانی که می بارد و امکان کامل کردن جمله را از راوی می گیرد.همچنین از آن "دریاچه" ی آغازین ، در پایان شعر تنها برهوتی باقی می ماند .برهوتی کاهی رنگ."رنگ کاهی" ِ برهوت تعبیر ی دیگری از "آهکین" بودن ِ دریاچه است. اگر چه در ترکیب پیشین ( دریاچه آهکین) هنوز "دریاچه" ای مانده است - هرچند آهکین- اما در ترکیب متأخر (برهوت کاهی رنگ) آن دریاچه به برهوت تبدیل می شود و این یعنی گسترش یأس و حرمان مضاعف و غلبه پیری و زوال و پذیرش آن.

چند نکته

1- وجه سلطه جویانه ی عشق ِ راوی نکته تأمل برنگیز در این شعر است ؛ چنانکه عنصر رهایی بخش اراده ی راوی در شعر مفقود است.برای مقایسه نگارنده متمایل است تصویر و نوع نگاه متعالی و رهایی بخش عزیمت را در این شعر شاملو یادآور شود : "آه ای یقین گمشده ، ای ماهی گریز/دربرکه های آینه لغزیده توبه تو!/من آبگیر صافیم-اینک- به سحر ِ عشق/از برکه های آینه راهی به من بجو! " در شعر شاملو تمنای راوی در همراه شدن با "ماهی"ی مورد نظر، امکان ِ حیات ِ "ماهی" را فراهم می آورد .چنانکه راوی می گوید من"آبگیرصافیم".آبگیر ِ صافی برای ماهی ، حیات بخش است. در حالی که در شعرفوق عشق از ویژگی رهایی بخش به ویژگی اسارتبار تغییر ماهیت داده است.با رویکرد نشانه شناسی درمی یابیم که "صید" ِماهی ِ عشق انعکاسی است از اراده سلطه جویانه و ماهیت غیر متعالی عزیمت راوی.

2- تاریخیت شعر درزنانگی راوی( ابرو و رنگ موها) و بودن در جغرافیایی معین با عناصری چون " تور، دریاچه ،ماهی،باران" عینی می شود اما این تاریخیت در شعر با توجه به هستی های متراکم شاعر ، این که ایرانی است ، این که روشنفکر است ، این که متعلق به طبقه معین است ، این که شعر در دهه هفتاد و هشتاد سروده شده و..... چندان نماد و نمود نمی یابد.

3- گفتیم که موضع کلی شعر مبتنی بر پرهیز از ملالت تکرار است.چنانکه راوی برآن است طرحی نو دراندازد ( این که می خواهد رویا ببافد، این که می خواهد ماهی عشق بگیرد ، این که می خواهد خطوط ابروان را....) ، آیا استعاره ی متعارف "باران" برای اشک و ترکیب "ماهی عشق" نوعی عدول از موضع کلی شعر و نامتجانس با روح حاکم بر اراده ی نوجویانه راوی نیست؟